[07 NGUYÊN TẮC LẬP BÁO CÁO TÀI CHÍNH CUỐI NĂM]
Nguyên tắc 1: Cơ sở dồn tích
Mọi nghiệp vụ liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí phải được ghi vào sổ Kế toán tại thời điểm phát sinh chứ không phải là thời điểm thực tế. Phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, hiện tại và tương lai.
Ví dụ: Công ty X ký hợp đồng với công ty B vào ngày 01/10/2022 trị giá 20.000.000 VNĐ. Công ty B tạm ứng cho công ty A ngày 15/10/2022 số còn lại thanh toán vào ngày 15/12/2022. Vậy theo nguyên tắc cơ sở dồn tích thì kế toán phải hạch toán vào thời điểm là ngày 01/10/2022.
Nguyên tắc 2: Nhất quán
Các chính sách và phương pháp kế toán doanh nghiệp sử dụng phải được áp dụng ít nhất trong một kỳ kế toán năm. Nếu có thay đổi, doanh nghiệp phải giải trình trong bản báo cáo của mình.
Ví dụ: Doanh nghiệp muốn tính giá trị hàng tồn kho theo phương pháp bình quân gia quyền của quý I/2022 thì đến quý IV/2022, kế toán vẫn áp dụng phương pháp này.
Nguyên tắc 3: Hoạt động liên tục
Báo cáo tài chính được lập trên giả định là doanh nghiệp hoạt động liên tục và sẽ tiếp tục hoạt động trong thời gian tới. Trong trường hợp có sự thay đổi, doanh nghiệp phải giải thích cơ sở đã sử dụng để lập báo cáo.
Ví dụ: Công ty X mua một chiếc máy tính có giá 30.000.000 VNĐ chưa thuế, chi phí lắp đặt và vận chuyển là 2.000.000 VNĐ.
Vậy nguyên giá của sản phẩm là: 30.000.000 + 2.000.000 = 32.000.000 VNĐ.
Máy được khấu hao 5 năm, như vậy mức trích khấu hao hàng năm là: 32.000.000/5 = 6.400.000 VNĐ.
Sau khi hoạt động 3 năm, doanh nghiệp có nguy cơ phá sản. Do vậy, phần khấu hao của máy còn: 32.000.000 – (6.4000.000 x 3) = 12.800.000 VNĐ
Vậy, mức nguyên giá của máy tính thể hiện trên báo cáo tài chính là 12.800.000 VNĐ.
Nguyên tắc 4: Thận trọng
Trong các điều kiện không chắc chắn, chủ doanh nghiệp cần phải thận trọng trong việc xem xét, cân nhắc, phán đoán cần thiết để lập các ước tính kế toán. Nguyên tắc:
- Phải lập khoản dự phòng nhưng không quá lớn;
- Không đánh giá cao hơn giá trị của các tài sản và các khoản thu nhập;
- Không đánh giá thấp hơn giá trị của các khoản nợ, chi phí phải trả;
- Doanh thu và thu nhập chỉ được ghi nhận khi có bằng chứng chắc chắn.
Ví dụ: Công ty TNHH 2 thành viên có vốn điều lệ là 3 tỷ đồng. Kế toán phải hạch toán trên số tiền thực góp vốn chứ không phải trên giấy phép kinh doanh.
Nguyên tắc 5: Giá gốc
Tài sản phải được ghi nhận theo trên giá gốc. Giá gốc của tài sản không được thay đổi trừ khi có quy định khác trong chuẩn mực kế toán cụ thể.
Ví dụ: Ngày 29/09/2022, Công ty X mua 1 chiếc ô tô trị giá 800.000.000 VNĐ chưa thuế (thuế GTGT 10%), tiền phí lắp đặt là 40.000.000 VNĐ đã bao gồm thuế.
Nếu tính theo giá trị tài sản theo phương pháp khấu trừ thuế thì giá gốc của ô tô là: 800.000.000 + 40.000.000 = 840.000.000 VNĐ
Đến ngày 20/11/2022, giá của chiếc ô tô là 920.000.000 VNĐ thì theo nguyên tắc giá gốc sẽ vẫn ghi nhận là 840.000.000 VNĐ.
Nguyên tắc 6: Trọng yếu
Kế toán phải thu thập, xử lý và cung cấp đầy đủ thông tin có tính chất trọng yếu trong bản báo cáo tài chính. Còn những thông tin không mang tính chất trọng yếu, ít có tác dụng hoặc không gây ảnh hưởng nhiều tới quyết định của người sử dụng thì có thể bỏ qua.
Thông tin được coi là trọng yếu nếu bị thiếu thông tin hoặc thiếu chính xác của thông tin. Tính trọng yếu được xem xét trên 2 phương diện định lượng và định tính.
Ví dụ: Trong bản báo cáo tài chính, các khoản mục có cùng nội dung bản chất kinh tế được gộp vào một khoản mục và được giải trình trong bản Thuyết minh báo cáo tài chính.
Nguyên tắc 7: Phù hợp
Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp, tương ứng với nhau. Các khoản chi phí đó bao gồm:
