Chia sẻ Xác định mối quan hệ liên kết theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP: Chìa khóa quản lý giao dịch và chống chuyển giá hiệu quả

[Thanh Tấn]

Căn cứ khoản 2 Điều 5 Nghị định 132/2020/NĐ-CP, nếu doanh nghiệp thuộc một trong các trường hợp sau thì được xem là có mối quan hệ liên kết trong giao dịch liên kết. Bảng dưới đây sẽ tổng hợp chi tiết các tiêu chí hình thành mối quan hệ liên kết.
Bảng: Tổng hợp các tiêu chí xác định mối quan hệ liên kết

1	01 doanh nghiệp nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu của doanh nghiệp kia.
2	Cả 02 doanh nghiệp đều có ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu do bên thứ ba nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp.
3	01 doanh nghiệp là cổ đông lớn nhất về vốn góp của chủ sở hữu và nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 10% tổng số cổ phần của doanh nghiệp kia.
4	01 doanh nghiệp bảo lãnh hoặc cho doanh nghiệp khác vay vốn dưới bất kỳ hình thức nào (bao gồm cả các khoản vay từ bên thứ ba được đảm bảo từ nguồn tài chính của bên liên kết và các giao dịch tài chính có bản chất tương tự) với điều kiện khoản vốn vay ít nhất bằng 25% vốn góp trên 50% tổng giá trị các khoản nợ trung và dài hạn của doanh nghiệp đi vay. Trung hạn: Trên 01 năm – 05 năm. Dài hạn: Trên 05 năm
5	01 doanh nghiệp chỉ định thành viên ban lãnh đạo điều hành hoặc nắm quyền kiểm soát của 01 doanh nghiệp khác với điều kiện số lượng các thành viên được doanh nghiệp thứ nhất chỉ định chiếm trên 50% tổng số thành viên ban lãnh đạo điều hành hoặc nắm quyền kiểm soát của doanh nghiệp thứ hai; hoặc một thành viên được doanh nghiệp thứ nhất chỉ định có quyền quyết định các chính sách tài chính hoặc hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thứ hai.
6	02 doanh nghiệp cùng có trên 50% thành viên ban lãnh đạo hoặc cùng có 01 thành viên ban lãnh đạo có quyền quyết định các chính sách tài chính hoặc hoạt động kinh doanh được chỉ định bởi bên thứ ba.
7	02 doanh nghiệp được điều hành hoặc chịu sự kiểm soát về nhân sự, tài chính và hoạt động kinh doanh bởi các cá nhân thuộc một trong các mối quan hệ vợ, chồng; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha mẹ dượng, mẹ kế, cha mẹ chồng; con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng, con dâu, con rể; anh chị em cùng cha mẹ, anh chị em cùng cha khác mẹ, anh chị em cùng mẹ khác cha; anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của người cùng cha mẹ hoặc cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha; ông bà nội, ông bà ngoại; cháu nội, cháu ngoại; cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột.
8	02 cơ sở kinh doanh có mối quan hệ trụ sở chính và cơ sở thường trú hoặc cùng là cơ sở thường trú của tổ chức, cá nhân nước ngoài.
9	01 hoặc nhiều doanh nghiệp chịu sự kiểm soát của 01 cá nhân thông qua vốn góp của cá nhân này vào doanh nghiệp đó, hoặc trực tiếp tham gia điều hành doanh nghiệp.
10	Các trường hợp khác trong đó doanh nghiệp chịu sự điều hành, kiểm soát quyết định. Trên thực tế đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp kia.
11	Doanh nghiệp có phát sinh các giao dịch nhượng, nhận chuyển nhượng vốn góp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu của doanh nghiệp trong kỳ tính thuế; vay – cho vay ít nhất 10% vốn góp của chủ sở hữu tại thời điểm phát sinh giao dịch trong kỳ tính thuế với cá nhân điều hành, kiểm soát doanh nghiệp, hoặc với cá nhân thuộc một trong các mối quan hệ liên kết theo quy định tại điểm “7” khoản này.

[td]

Số thứ tự​

[/td][td]

Các bên liên kết​

[/td]​

Các tiêu chí trên cho thấy mối quan hệ liên kết không chỉ phát sinh từ tỷ lệ góp vốn mà còn xuất hiện qua nhiều yếu tố khác như quản lý, điều hành, vay – cho vay (trung và dài hạn) hay sự phụ thuộc kinh doanh. Doanh nghiệp cần thường xuyên rà soát theo những tiêu chí này để kịp thời nhận diện, kê khai và lập hồ sơ giao dịch liên kết đúng quy định, từ đó hạn chế rủi ro thuế và nâng cao tính minh bạch trong quản trị.

Mối quan hệ liên kết theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP là gì?​

Mối quan hệ liên kết giữ vai trò nền tảng trong việc giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật thuế, đặc biệt ở khía cạnh quản lý giao dịch liên kết và phòng chống chuyển giá. Trong thực tiễn, số lượng giao dịch giữa các công ty trong cùng tập đoàn hoặc với đối tác có quan hệ sở hữu, kiểm soát lẫn nhau ngày càng gia tăng, khiến việc nhận diện mối quan hệ liên kết trở nên cấp thiết.
Điểm quan trọng là việc xác định mối quan hệ liên kết không chỉ dừng lại ở tỷ lệ góp vốn, mà còn cần đánh giá toàn diện các yếu tố chi phối như bảo lãnh tài chính, quyền quản lý, hợp đồng vay vốn hay quyền quyết định chính sách kinh doanh. Chẳng hạn, nếu doanh nghiệp A chỉ nắm giữ 25% vốn tại doanh nghiệp B nhưng có quyền bổ nhiệm Giám đốc tài chính và phê duyệt hợp đồng lớn, thì theo pháp luật thuế, đây vẫn được coi là mối quan hệ liên kết.
Việc nhận diện đúng mối quan hệ liên kết cần có những tiêu chí pháp lý quy định rõ ràng và hồ sơ, chứng từ, các hợp đồng có liên quan để làm căn cứ. Các tiêu chí này được quy định cụ thể trong Nghị định 132/2020/NĐ-CP và phản ánh nhiều khía cạnh khác nhau: từ tỷ lệ sở hữu vốn, quyền quản lý, quan hệ vay – cho vay cho đến sự phụ thuộc trong hoạt động kinh doanh. Hiểu rõ và áp dụng đúng các tiêu chí xác định mối quan hệ liên kết sẽ giúp doanh nghiệp minh bạch hóa giao dịch, giảm thiểu rủi ro thuế và nâng cao uy tín trong quản trị.

11 trường hợp minh họa thực tế mối quan hệ liên kết dựa trên Nghị định 132/2020/NĐ-CP​

Việc nắm rõ các tiêu chí là nền tảng, nhưng để dễ hình dung hơn cách áp dụng trong đời sống doanh nghiệp, cùng MAN – Master Accountant Network xem qua một số ví dụ thực tế về mối quan hệ liên kết thường gặp. Những minh họa này phần nào sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện dễ và rõ ràng hơn, tránh nhầm lẫn trong quá trình kê khai và tuân thủ pháp luật thuế.

Trường hợp 1: Doanh nghiệp sở hữu trực tiếp hoặc gián tiếp trên 25% vốn góp của doanh nghiệp khác​

Căn cứ dựa trên trường hợp 1 trích dẫn:

“01 doanh nghiệp nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu của doanh nghiệp kia”

Công ty ABC Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực sản xuất linh kiện điện tử, có vốn điều lệ là 100 tỷ đồng. Trong đó, Công ty XYZ Nhật Bản góp vốn trực tiếp 30 tỷ đồng, tương đương 30% vốn điều lệ.
Theo quy định tại Nghị định 132/2020/NĐ-CP, vì công ty XYZ nắm giữ trên 25% vốn góp tại công ty ABC. Chính vì vậy, hai bên được xác định có mối quan hệ liên kết. Điều này đồng nghĩa với việc mọi giao dịch phát sinh giữa công ty ABC và công ty XYZ (ví dụ: mua nguyên vật liệu, trả phí bản quyền công nghệ) đều phải kê khai là giao dịch liên kết và lập hồ sơ xác định giá theo quy định.

Trường hợp 2: Hai doanh nghiệp có chung chủ sở hữu bên thứ ba nắm giữ từ 25% vốn góp trở lên (trực tiếp hoặc gián tiếp)​

Căn cứ dựa trên trường hợp 2 trích dẫn:

“Cả 02 doanh nghiệp đều có ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu do bên thứ ba nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp.”

Công ty A và công ty B đều có chung chủ sở hữu là Tập đoàn X. Trong đó, Tập đoàn X nắm giữ 40% vốn góp tại công ty A và đồng thời Tập đoàn X cũng nắm giữ 35% vốn góp tại Công ty B.
Mặc dù Công ty A và Công ty B không trực tiếp góp vốn vào nhau, nhưng cả hai đều có trên 25% vốn góp do cùng một chủ sở hữu (Tập đoàn X) nắm giữ. Theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP, đây được xác định là mối quan hệ liên kết thông qua bên thứ ba.
Nên Công ty A và Công ty B buộc phải kê khai giao dịch liên kết nếu phát sinh mua bán, vay vốn hay cung cấp dịch vụ lẫn nhau, bởi mối quan hệ này thỏa mãn tiêu chí “cùng chịu sự kiểm soát của một chủ sở hữu.

Xem chi tiết: Tại đây